آنجا که زبان مادری می میرد...

یازان(نویسنده):آیدین آلیشان

 برگرفته از سایت www.oyrenci.com

یکشنبه, 5 آبان 1387، 26 اکتبر 2008

هنگامی که انسان چشم به عالم هستی می گشاید، اولین صدایی که به گوشش می رسد، صدای گریه های خود اوست و پس از آن صدای شیرین مادر است که او را به خود می خواند. مادر مهربان فرزند عزیزش را در آغوش می گیرد و با مهر و عطوفت خود با جملاتی شیرین و کودکانه با او سخن می گوید و او را نوازش می کند. این جملات و سخن ها در ضمیر ناخودآگاه کودک ثبت و ضبط می شود و به مرور زمان زبان مادری اولین عامل در شکل گیری شخصیت و فرهنگ و هویت فرد می شود. در اینجا می خواهم به اهمیت زبان مادری از چند دیدگاه بپردازم تا برهمگان روشن شود که آنجا که زبان مادری می میرد، شخص نیز وجود حقیقی خود را از دست می دهد و در کلام ساده از هویت خویش فاصله می گیرد تا آنجا که خود را در ورطه ی نابودی می بیند و ...

1- جنبه ی شخصی و شخصیتی     

همه ی روانشناسان و جامعه شناسان بر این باورند که زبان مادری اولین و مهمترین عامل در شکل گیری شخصیت انسان است. از نظر روانشناسی اولین و مهمترین وسیله ی برقراری ارتباط با افراد همین زبان مادری است. انسان به زبان مادری خود با دیگران رابطه ی عاطفی برقرار می کند و خواسته ها ونیازها و آرزوهای او ابتدا بر زبان مادری جاری می شود و مادر اولین شخصی است که انسان با او چنین رابطه ی گرم و صمیمی برقرار می کند . همانگونه که انسان به زبان مادری سخن می گوید، در قالب زبان مادری نیز فکر می کند و می اندیشد. تصمیم ها، آمال و آرزوها و... هر فرد در ارتباط مستقیم با زبان مادری در ذهن او شکل می گیرد. یادگیری هر زبان در چهار مرحله صورت می گیرد اول : شنیدن دوم : صحبت کردن سوم : خواندن و چهارم : نوشتن . طبیعی است که زبان مادری اولین زبانی است که بایستی در این چهار مرحله آموخته شود. چنانچه در فرایند یادگیری زبان این چهار مرحله طی نشود و یا نیمه کاره طی شود و یا به جای زبان مادری ، زبان دیگری آموخته شود ، مشکلات زیادی برای فرد و جامعه به وجود می آید به عنوان مثال ممکن است چنین فردی دچار ضعف در یادگیری و آموزش شده و از درک حقایق آنگونه که هست باز بماند یا دچار ضعف شخصیتی شده و خصوصیات اخلاقی مانند ترس ،کم رویی، خجالتی بودن ، منزوی بودن و ... در وجود او شکل گیرد . چنین فردی در برقراری ارتباط سالم و مفید با پیرامون خود دچار مشکل شده و خود را از جامعه ای که در آن زندگی می کند جدا می یابد ، جامعه نیز چنین فردی را یک فرد غیر عادی و بیگانه به حساب آورده و در نتیجه بین فرد و جامعه فاصله می افتد.

2- جنبه ی مکتبی و مذهبی

خداوند حکیم در قرآن کریم می فرماید همانا ما قرآن را به زبان عربی نازل کردیم و در نزول آن به زبان عربی برای آنان که می اندیشند حکمتهایی وجود دارد.

همه می دانیم که قرآن در یک سرزمین عرب زبان نازل شده است . بدیهی است که یک فرد عرب زبان باید به زبان عربی آموزش ببیند چرا که به زبان عربی تسلط دارد و آن را بهتر از همه ی زبانها می فهمد و درک میکند. این امر نشان دهنده ی آن است که برای درک مفاهیم دینی و ... بهترین راه آموزش ، آموزش به زبان مادری است . چرا که انسان با زبان مادری بهتر و سریع تر می فهمد و درک می کند. آیا اگر قرآن کریم به زبانی غیر از زبان عربی نازل شده بود می توانست در عربستان طرفدارانی پیدا کند!!؟ آیا اصلا اعراب آن را می فهمیدند !!؟ حال چه رسد که آن را حفظ و صیانت کنند و در سراسر جهان گسترش دهند!!! از طرفی دیگر اگر قرار بود همه ی انسانها برای درک قرآن و مفاهیم اسلام عربی بیاموزند در این صورت چه لزومی داشت که این همه ترجمه به زبانهای مختلف دنیا از قرآن کریم صورت گیرد!!؟ موارد یاد شده نشان می دهد که برای فهم و گسترش یک فکر و دین و مذهب و ... باید آن را به زبان هرکس به او فهماند و مفاهیم آن را اشاعه داد. خداوند حکیم در قرآن می فرماید ما انسان ها را با تنوع قومی و زبانی آفریدیم و همانا در آفرینش آن برای خردمندان درسهایی است . این امر نشان دهنده ی توجه و احترام خداوند به همه ی اقوام و زبانها است .

3- جنبه ی تاریخی ، اجتماعی و فرهنگی

اولین و بهترین راه برای تحریف تاریخ یک ملت و نفوذ در فرهنگ و اجتماع آن از بین بردن زبان مادری آن ملت است. پایه و اساس تاریخ یک ملت و فرهنگ و هویت او زبان مادری اوست. ملتی که تاریخ خود را نداند همانند فردی است که شناسنامه ندارد و از کجا آمدن و به کجا رفتن او معلوم نیست. اگر زبان مادری از بین برود رفته رفته تاریخ ملت نیز به فراموشی سپرده شده و سوء استفاده کنندگان به تحریف تاریخ آن پرداخته و ذهن و فکر یک ملت را بیمار خواهند نمود. با مرگ زبان مادری رفته رفته همه ی ابعاد وجودی یک ملت مانند تاریخ ، آداب و رسوم ، موسیقی ، ادبیات و... نیز از بین خواهد رفت .

4- جنبه ی سیاسی

هیتلر می گوید اگر می خواهید یک ملت را از بین ببرید ابتدا زبان مادری او را از بین ببرید. این حرف آن هم از زبان شخصی که زمانی جهان را به لرزه در آورده و یکی از بزرگترین جنایتکاران جهان است ، نشان دهنده ی اهمیت زبان مادری است . زبان مادری علاوه بر اینکه نقش اساسی در شکل گیری هویت شخصی فرد دارد ، در شکل گیری هویت ملی نیز مهمترین نقش را ایفا می کند. استعمارگران و استثمارکنندگان با ازبین بردن تدریجی زبان مادری یک ملت راه را برای استعمار و استثمار سیاسی و فکری و فرهنگی و دریک کلام استعمار و استثمار تمامی وجود یک ملت باز می کنند . مستبدین و استعمارگران پس از، از بین بردن زبان مادری یک ملت اقدام به ساخت هویت جعلی برای ملت می کنند و تمام هستی آن ملت را در دست می گیرند. چنین ملتی مانند کشتی است که سکان آن در دست استعمارگران و مستبدین است .

5- اهمیت زبان مادری در ایران

بر همگان روشن است که ایران یک کشور کثیرالملله است که اقوام و ملل مختلفی در آن درکنار هم زندگی می کنند. آموزش به زبان مادری در کشور ما از همه چیز مهمتر و واجبتر است. چرا که برای احقاق حقوق انسانی برابر بین همه ی اقوام و ملل و برقراری اتحاد و آشنایی هریک از ملل و اقوام با تاریخ ، فرهنگ و هویت خود و شناساندن آن به دیگران و در نهایت ایجاد یک زندگی آرام و برابر در کنارهم آموزش به زبان مادری را ایجاب می نماید .در همه جای دنیا انسان ابتدا زبان مادری و ملی خود سپس زبان رسمی کشوری را که در آن زندگی میکند و بعد زبان بین المللی را می آموزد. من به عنوان یک آذربایجانی که در ایران به دنیا آمده ام و دراین کشور زندگی می کنم ، زبان ترکی را زبان مادری و ملی خود و زبان فارسی را زبان رسمی و ارتباط با ملل و اقوام ساکن در ایران و زبان انگلیسی را زبان بین المللی خود می دانم . باید بگویم که زبان مادری قابلیت رسمی شدن نیز دارد که این امر باید از طرف هیئت حاکمه صورت گیرد.تاریخ نشان داده است که زبان مادری و ملی هیچ گاه تغییر نمی کنند ولی زبان رسمی و بین المللی با توجه به رویدادهای سیاسی ، فرهنگی ، علمی و در کل مقتضیات زمان قابل عوض شدن است . پیشنهاد من به عنوان یک شهروند ایرانی این است که آموزش برا ی هرکس در مدارس و دانشگاهها ابتدا به زبان مادری باشد سپس به زبان های دیگر دلیل این امر هم در سراسر این مقاله قابل شهود و درک است .

سو دئییبدیرمنه اولده آنام آب کی یوخ